Welke vergunningen heeft een horecazaak nodig en wat verschilt per gemeente?

Wat je moet weten

Een horecazaak in Nederland loopt langs vier lokettenhet omgevingsplan (en zo nodig een omgevingsvergunning), de exploitatievergunning, de alcoholvergunning en, bij buitenruimte, de terrasregels. Daarbovenop komen de gebruiksmelding en soms een milieumelding.
De alcoholvergunning volgt uit een landelijke wet. Artikel 3 van de Alcoholwet verbiedt een horecabedrijf te exploiteren zonder vergunning van de burgemeester. Voor de exploitatievergunning en het terras bepaalt de gemeente zelf de regels.
Kosten lopen uiteen. KVK noemt voor de exploitatievergunning een bandbreedte van 500 tot 3.500 euro, voor de alcoholvergunning 120 tot 1.800 euro en voor een terras 25 tot 650 euro. Rotterdam rekent in 2026 voor een nieuwe exploitant in categorie 1 en 2 een tarief van 1.361 euro.
De beslistermijn voor de exploitatievergunning is volgens KVK maximaal acht weken, eenmalig te verlengen met acht weken. Plan dus ruim voordat je huurcontract of verbouwing ingaat.
Een gebruiksmelding (brandveiligheid) moet volgens artikel 6.7 van het Besluit bouwwerken leefomgeving minstens vier weken voor ingebruikname binnen zijn, zodra er meer dan 50 personen tegelijk aanwezig kunnen zijn.
Regels veranderen. Amsterdam voert nieuw horecabeleid door en publicaties van gemeenten uit eerdere jaren zijn vaak achterhaald. Gebruik de bronnen onderaan als wegwijzer en controleer altijd de actuele tekst van jouw gemeente.

De route in volgorde

KVK noemt de omgevingsvergunning, exploitatievergunning, alcoholvergunning en terrasvergunning als de kern van de vergunningen voor een horecabedrijf. De volgorde hieronder is de volgorde waarin een weigering het goedkoopst blijft.

Omgevingsplan controleren.Kijk via "regels op de kaart" in het Omgevingsloket of horeca op jouw adres is toegestaan, voordat je een huur- of koopcontract tekent. Hoe je dat leest, staat in wanneer een horecapand de juiste bestemming heeft.
Omgevingsvergunning aanvragen, als dat nodig is.Past horeca niet in het omgevingsplan, of verbouw je, dan is een vergunning nodig. Volgens IPLO maakt artikel 22.26 van het tijdelijk deel van het omgevingsplan (de bruidsschat) het bouwen of verbouwen van een horecagebouw vergunningplichtig, met uitzonderingen in artikel 22.27.
Alcoholvergunning aanvragenals je alcohol schenkt. De stappen en de vereisten voor leidinggevenden staan in hoe je de alcoholvergunning aanvraagt.
Exploitatievergunning aanvragen.Dat doe je bij de gemeente, vaak digitaal via de Berichtenbox voor bedrijven.
Terras regelen.Eerst de ruimtelijke toets, daarna de vergunning of melding.
Gebruiksmelding en milieumelding doen, ruim voor de opening.

Waarom deze volgorde? De Utrechtse Verordening horeca bepaalt in artikel 11 dat de burgemeester de exploitatievergunning weigert als het bedrijf in strijd is met het bestemmingsplan of een vergelijkbare regeling, of als de vereiste Alcoholwetvergunning is geweigerd. Redactionele suggestie: leg daarom eerst de zekere punten vast (bestemming, alcohol) en dien de exploitatieaanvraag daarna in, zodat een afwijzing niet op dezelfde grond twee keer geld kost. Controleer bij je gemeente of zij aanvragen toch parallel behandelt.

Wat landelijk vastligt

Voor alcohol is de wet leidend, niet de gemeente. De Alcoholwet stelt in artikel 8 dat een leidinggevende minstens 21 jaar is, geen slecht levensgedrag heeft en ingeschreven staat in het Register Sociale Hygiëne. Artikel 10 eist minstens één horecalokaliteit van ten minste 35 m²; voor een ruimte in een rijksmonument kan de burgemeester afwijken.

Ook de brandveiligheid is landelijk geregeld. Artikel 6.7 van het Besluit bouwwerken leefomgeving verbiedt een bouwwerk te gebruiken zonder dit ten minste vier weken vooraf te melden, zodra er meer personen aanwezig zijn dan in tabel 6.6 staat. Voor een andere bijeenkomstfunctie, zoals een restaurant of café, is dat 50 personen. Het getal in tabel 6.6 geldt per gebruiksfunctie; volgens artikel 6.10 kan een maatwerkregel er alleen voor de cel-, gezondheidszorg- en logiesfunctie van afwijken, niet voor een restaurant of café.

Wat de gemeente zelf bepaalt

De exploitatievergunning is geen landelijke plicht. IPLO schrijft dat de plicht in de APV staat en dat de Omgevingswet haar niet wijzigt; de beoordeling gaat over openbare orde, veiligheid en zedelijkheid, en daarnaast wordt getoetst aan het omgevingsplan. Ondernemersplein zegt het kort: de gemeente bepaalt zelf aan welke voorwaarden horeca moet voldoen.

De vier voorbeelden hieronder laten zien hoe ver dat uiteenloopt.

Gemeente	Wat de eigen tekst zegt	Bron
Rotterdam	Exploitatievergunning op grond van artikel 2:28 APV, met tarieven per categorie (1 en 2 tegenover 3, 4 en 4+)	Algemene legesverordening 2026
Utrecht	Verordening horeca: persoonsgebonden en niet overdraagbare vergunning, vervalt bij overdracht van de exploitatie; de burgemeester kan soorten bedrijven vrijstellen	Verordening horeca
Amsterdam	Horecabeleid 2025: vier categorieën van lichte tot zware horeca, regels over horeca verhuizen naar het omgevingsplan	Factsheet Horecabeleid 2025
Culemborg (kleinere stad)	Exploitatievergunning op grond van de APV, in beginsel zonder einddatum, een toetskader voor terrassen en zonering van de binnenstad	Handboek Horeca Culemborg

Utrecht schrijft in artikel 4 lid 3 dat de burgemeester kan bepalen dat bepaalde soorten horecabedrijven geen exploitatievergunning nodig hebben. De gemeente verwijst daarvoor naar een aanwijzingsbesluit exploitatievergunningvrije horeca: schenk je geen alcohol en heb je geen terras, dan is soms geen vergunning nodig. De verordening noemt geen einddatum, maar de vergunning vervalt volgens artikel 7 onder meer als de exploitatie (geheel of gedeeltelijk) wordt overgedragen of een jaar niet wordt gebruikt. Het Horecaloket vraagt bij een nieuwe zaak of verbouwing om een milieumelding minstens vier weken voor de start.

Amsterdam verandert de opzet. Volgens de gemeentelijke factsheet Horecabeleid 2025, geschreven voordat de gemeenteraad het beleid vaststelde, komen er vier categorieën horeca, met maximale openingstijden van 06.00 tot 22.00 uur (lichte horeca) tot 09.00 tot 04.00 uur door de week (zware horeca uitgaan). Alle regels over horeca die invloed hebben op de omgeving verhuizen naar het omgevingsplan. De bestaande horecabedrijven worden tussen 2026 en 2032 per gebied ingedeeld. Of en wanneer elk onderdeel geldt, controleer je op amsterdam.nl/horecabeleid; de factsheet zelf zegt dat er geen rechten aan te ontlenen zijn.

Culemborg laat zien hoe een kleinere gemeente het invult. Het handboek (geldend sinds 7 oktober 2022) noemt een exploitatievergunning op grond van de APV die normaliter geen tijdsbeperking kent, en een toetskader terrassen. Het beschrijft ook een zonering van de binnenstad met een horecaconcentratiegebied. Dat is dus meer dan een tarief: het bepaalt waar jouw concept eigenlijk past. Of er ook een Horecagebiedsplan geldt, dat bepaalt welke soort horeca waar mag, vraag je bij je eigen gemeente na; KVK geeft als voorbeeld dat op een plek wel een snackbar mag, maar geen shoarmazaak.

Kosten en doorlooptijd

KVK waarschuwt dat een aanvraag weken tot maanden kan duren en dat je de leges ook kwijt bent als de vergunning wordt geweigerd. Het volgende overzicht zet de landelijke bandbreedte naast de tarieven van één stad.

Onderdeel	KVK, bandbreedte	Rotterdam, 2026
Exploitatievergunning, nieuwe exploitant	500 tot 3.500 euro	1.361,00 euro (categorie 1 en 2); 2.091,60 euro (categorie 3, 4 en 4+)
Exploitatievergunning, bestaande exploitant	niet apart genoemd	833,60 euro (categorie 1 en 2); 1.566,80 euro (categorie 3, 4 en 4+)
Alcoholvergunning	120 tot 1.800 euro	711,30 euro
Terras	25 tot 650 euro	186,50 euro voor uitbreiding met een tijdelijke terrasvlonder

De Rotterdamse bedragen komen uit de Algemene legesverordening 2026, in werking sinds 1 januari 2026. Leges worden elk jaar vastgesteld; zoek bij je eigen gemeente de verordening van het jaar waarin je aanvraagt. Oudere tabellen en lijstjes met gemeentelijke vergelijkingen uit eerdere jaren zijn niet bruikbaar voor een begroting.

Over de termijn: de Utrechtse verordening bepaalt in artikel 10 dat de burgemeester binnen acht weken beslist, met een eenmalige verlenging van acht weken. KVK geeft dezelfde termijn voor de exploitatievergunning en de alcoholvergunning. Volgens KVK loop je bij een verkeerd ingevuld formulier het risico dat de aanvraagtijd opnieuw ingaat, dus vraag de gemeente vooraf hoe het formulier en de bijlagen precies moeten.

Reken verder op bijkomende kosten. Voor het gebruik van gemeentegrond, zoals een terras, is meestal precariobelasting verschuldigd. Utrecht laat die jaarlijks factureren. Culemborg noemt hetzelfde voor terrassen op gemeentegrond.

Terras: eerst de plek, dan de papieren

Een terras is de plek waar gemeenten het meest van elkaar verschillen. KVK schrijft dat je niet altijd een aparte terrasvergunning nodig hebt: soms volstaat een melding of een aanpassing van je bestaande vergunning, en in veel gemeenten moet de vergunning elk jaar worden verlengd.

Wat dat in de praktijk betekent, laten de teksten zelf zien:

Utrechttoetst terrassen aan de Beleidsregel terrassen. Past het terras niet in het omgevingsplan, dan is eerst een omgevingsvergunning voor afwijking nodig. Een tap, bar of buffet op het terras is niet toegestaan, behalve met toestemming van de burgemeester in bijzondere gevallen. Van 1 mei tot en met 30 september kunnen terrassen bij 25 graden of warmer op vrijdag of zaterdag langer open; de gemeente beslist dat wekelijks.
Culemborgnoemt als toetsingskader terrastijden van 09.00 tot 24.00 uur (zondag vanaf 10.00 uur), minstens 1,50 meter vrije doorloop voor voetgangers en de voorwaarde dat terrasmeubilair na sluitingstijd vastgeketend moet zijn om buiten te mogen blijven staan.
Amsterdamwil volgens de toelichting een verplichte omgevingsplanvergunning voor nieuwe of gewijzigde terrassen. Bestaande terrassen krijgen die vergunning zonder kosten, en de uiterste sluitingstijden blijven in de zomer 01.00 uur door de week en 02.00 uur in het weekend, in de winter 00.00 uur.

Het Culemborgse handboek dateert van oktober 2022. Gebruik het als voorbeeld van wat een toetskader kan bevatten, niet als geldende regel voor een andere gemeente.

Zo controleer je jouw gemeente

Redactionele suggestie: maak voor elk pand dat je serieus overweegt een eigen vergunningenlijst. Zo ga je te werk.

Zoek de APV en eventuele horecaverordening of het horecabeleid op lokaleregelgeving.overheid.nl.
Zoek de legesverordening van het lopende jaar en lees hoofdstuk horeca en Alcoholwet.
Vraag het loket of er een Horecagebiedsplan, categorie-indeling of terrassenbeleid is.
Vraag welke meldingen (gebruik, milieu) in jouw situatie gelden en hoeveel weken vooraf.
Vraag welke bijlagen verplicht zijn, zodat je aanvraag niet stil komt te liggen.
Leg de uitkomst naast het huurcontract. Bespreek met een jurist of makelaar of het contract een voorbehoud voor vergunningen kan bevatten. Wat je verder in een huurcontract en pand moet toetsen, lees je in een horecapand beoordelen voor je tekent.

Houd na de vergunning de voorschriften bij de hand. Volgens ondernemersplein kan de gemeente een boete geven en de exploitatievergunning intrekken als je de lokale regels niet naleeft, dus bewaar de voorschriften die bij de vergunning horen. Een vergelijking van de huurkant tussen steden vind je in horecahuur per stad vergelijken.

Wie een dark kitchen of foodtruck begint, volgt een andere route: KVK schrijft dat je bij alleen afhalen of bezorgen meestal geen exploitatievergunning nodig hebt en dat een foodtruck op een markt een marktvergunning per gemeente nodig heeft. Overleg ook dan met de gemeente.