Onderhoud en keuring horecakeukenapparatuur: verplicht?

Wat is verplicht en wat niet: het onderscheid in één oogopslag

Er geldt geen wettelijke keuringsplicht die voor alle horecakeukenapparatuur tegelijk opgaat. Verplichtingen komen uit vier hoeken: de Arbowet (veilige werkplek), voedselveiligheidswetgeving (HACCP of hygiënecode en schoonmaak van apparatuur), milieuregels (afvalwater en vetafscheiders) en de Europese F-gassenverordening (koel- en vriesinstallaties).

NEN 3140 is niet wettelijk verplicht, maar helpt werkgevers de Arbowet na te leven. Voor vetafscheiders en slibvangputten concretiseren NEN-EN 1825-1 en -2 de beste beschikbare technieken (BBT) voor afvalwater.

Voor F-gashoudende koel- en vriesinstallaties gelden certificaat- en lekkagecontroleverplichtingen. Werkzaamheden mogen alleen door gecertificeerde personen en bedrijven worden uitgevoerd.

De wet noemt voor elektrische keukenapparatuur geen exacte keuringsfrequentie. Die hangt af van type apparaat, gebruik en risico's. Voor vetkanalen geldt wel een concrete norm: minimaal één keer per jaar reinigen en maximaal 0,5 millimeter (500 micron) vet in het kanaal.

De wetten en kaders zijn de Arbowet, voedselveiligheidswetgeving met HACCP of een hygiënecode, milieuregels voor afvalwater, de Europese F-gassenverordening, het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Drank- en Horecawet. De normen zijn NEN 3140, NEN-EN 1825-1 en -2, EN15780 en TR19. De NVWA, het bevoegd gezag, gemeente, omgevingsdienst, brandweer en verzekeraar spelen een rol bij toezicht en bewijs.

Arbowet en NEN 3140: veilige elektrische keukenapparatuur

De Arbowet verplicht werkgevers tot een veilige en gezonde werkplek. Elektrische keukenapparatuur valt onder die zorgplicht: defecte of slecht onderhouden apparatuur kan elektrische schokken, brandwonden of zelfs dodelijke ongelukken veroorzaken.

NEN 3140 stelt eisen aan veilig werken met en aan elektrische installaties en arbeidsmiddelen met een nominale spanning tot 1000 V wisselspanning en 1500 V gelijkspanning. De norm is niet wettelijk verplicht, maar naleving helpt bij het invullen van de Arbowet en de zorgplicht.

Volgens de norm moeten elektrische installaties en arbeidsmiddelen regelmatig door gekwalificeerde personen worden geïnspecteerd. Zo worden gevaren tijdig opgespoord en verholpen.

De Arbowet en NEN 3140 noemen geen vaste termijn. De keuring moet passen bij het gebruik en de risico's; jaarlijks wordt vaak aanbevolen en halfjaarlijks bij intensief gebruik of verhuur.

Wie mag keuren en waaraan moet een keurmeester voldoen?

De Arbowet eist dat keuringen worden uitgevoerd door een 'deskundig persoon'. Voor een NEN 3140-keuring is dat een erkende, vakbekwame persoon met voldoende elektrotechnische kennis (minimaal MBO-niveau 3 of gelijkwaardig door ervaring).

De keurmeester moet specifiek zijn opgeleid in NEN 3140 en een certificaat hebben dat zijn of haar bekwaamheid aantoont. Ook moet hij of zij meetapparatuur kunnen gebruiken, risico's kunnen beoordelen en op de hoogte zijn van actuele wet- en regelgeving.

Het certificaat heeft geen officiële vervaldatum. Regelmatige bijscholing is sterk aanbevolen om wijzigingen in normen en wetgeving te volgen.

Voor F-gassen moet de monteur een persoonscertificaat (A1, A2, B, C, D of E) hebben. Het onderhouds- of installatiebedrijf heeft een bedrijfscertificaat (BRL 100) nodig; een zzp'er heeft daarnaast een BRL 200-certificaat.

Erkende exameninstellingen zijn onder meer IBKI, Bepect, STEK, CIBV, STE Examenbureau en Koninklijke PBNA. Nieuwe persoonscertificaten zijn zeven jaar geldig in de hele EU; bestaande F-gassen- en B-certificaten blijven geldig tot 11 maart 2029. U kunt in het Centraal Register Techniek controleren of iemand een persoonscertificaat F-gassen heeft.

Twijfelt u over een buitenlands certificaat, dan wijst de overheid op de certificerende keuringsinstantie of de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Wanneer laten keuren: aanschaf, periodiek, reparatie en incident

Laat nieuwe elektrische apparatuur bij aanschaf een initiële keuring ondergaan. Nieuwe apparatuur voldoet doorgaans aan veiligheidsnormen, maar een eerste keuring spoort fabricagefouten tijdig op.

De frequentie van periodieke keuringen hangt af van het apparaattype en de gebruikintensiteit. NEN 3140 noemt geen vaste termijnen; een jaarlijkse keuring wordt vaak aanbevolen. Bij intensief gebruik of verhuur is vaker raadzaam, bijvoorbeeld halfjaarlijks.

Keur een apparaat na reparatie of storing opnieuw. Na een ongeval of incident is een directe keuring noodzakelijk, ook zonder zichtbare schade.

Voor F-gashoudende koel- en vriesinstallaties geldt een verplichte lekcontrole. De werkzaamheden zelf mag alleen een gecertificeerd bedrijf met gecertificeerde monteurs uitvoeren.

Voor vetkanalen geldt: minimaal één keer per jaar reinigen en maximaal 0,5 millimeter (500 micron) vet in het kanaal. Bij hoge vetproductie, zoals fastfood, catering, pizzeria's en zorgkeukens, wordt aanbevolen minstens elke drie maanden na een 0-beurt te inspecteren om de reinigingsfrequentie te bepalen.

Veel brandverzekeraars eisen een jaarlijks reinigingscertificaat van de afzuiginstallatie. Zonder bewijs van tijdige reiniging kan een schadeclaim worden geweigerd.

Keuringsmomenten elektrische keukenapparatuur

Voedselveilig werken: HACCP, hygiënecode en schoonmaak van apparatuur

Wie eten en drinken verkoopt, moet zich registreren bij de NVWA en werken met een voedselveiligheidsplan op basis van HACCP. U kunt zelf een plan opstellen en laten goedkeuren, maar een goedgekeurde hygiënecode van uw branchevereniging is eenvoudiger.

Alle artikelen, uitrustingsstukken en apparatuur die met voedsel in aanraking komen, moeten afdoende worden schoongemaakt en zo nodig ontsmet. Dat staat in een beleidsregel van de NVWA (Staatscourant 2026, 8641).

De NVWA houdt toezicht op voedselveiligheid in horeca, ambacht en retail. Inspecteurs komen langs voor een inspectie; de resultaten worden openbaar gemaakt. Registratie gebeurt in MijnNVWA.

Voor brandveiligheid in de keuken geldt het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), sinds 1 januari 2024 de opvolger van het Bouwbesluit 2012, en de Drank- en Horecawet. Verplicht zijn onder meer blusmiddelen, vrije vluchtroutes en een actueel ontruimingsplan bij meer dan 50 personen.

Blusmiddelen moeten aanwezig en bereikbaar zijn en jaarlijks gekeurd (REOB). Voor keukens zijn vetbrandblussers (klasse F) en CO₂-blussers voor elektrische apparatuur beschikbaar. Gemeente of brandweer kan inspecteren.

Gemeenten kunnen eisen stellen aan geur en geluid. Denk aan uitblazen boven de daklijn, een ontgeuringsinstallatie met UV-C, plasma of koolstoffilters, en gemeentelijke geluidsnormen voor de gevel van woningen. De Arbowet stelt daarnaast eisen aan geluid voor personeel.

De afzuiginstallatie bestaat uit afzuigkap, vetkanaal, geurfilterkast of motorbox, ventilator en uitblaas. Vetophoping in kanalen en bij de motor is een van de meest voorkomende oorzaken van keukenbrand. De vetfilters in de afzuigkap kunt u zelf reinigen; het kanaal en de installatie zelf niet.

Reiniging gebeurt volgens TR19 of NEN-EN 15780; na reiniging ontvangt u een certificaat met voor- en na foto's. Let op VCA-certificering van het reinigingsbedrijf.

Vetafscheider en slibvangput: onderhoud volgens NEN-EN 1825-1 en -2

Het lozen van plantaardige of dierlijke oliën en vetten in het riool is ongewenst. Gestold vet vermindert de afvoercapaciteit en kan verstopping veroorzaken. Een goed gedimensioneerde en goed onderhouden combinatie van vetafscheider en slibvangput voorkomt dat.

Uitgangspunt is vetlozing zoveel mogelijk te voorkomen. Voor slibvangputten en vetafscheiders gelden NEN-EN 1825-1 en -2. Voldoen ze daaraan (of zijn ze door het bevoegd gezag gelijkwaardig goedgekeurd), dan vullen ze de BBT voor afvalwater in. NEN 7087 is vervangen door die Europese normen.

Van de ondernemer worden preventiemaatregelen verwacht. In restaurants en horeca moeten maaltijdrestanten zoveel mogelijk droog worden verwijderd voordat servies wordt afgespoeld. Voedselrestvermalers zijn verboden.

Ga ook zorgvuldig met reinigingsmiddelen om. Overdosering kan vet emulgeren, waardoor het verderop in het riool alsnog stolt en verstopping veroorzaakt.

Van verplichting naar een praktisch onderhoudsplan

Leg in een logboek of onderhoudscontract vast: welke apparatuur wordt gekeurd, door wie, met welke frequentie en met welke resultaten. Neem ook reinigingsfrequenties, afzuiginstallatie en vetafscheideronderhoud op, met verantwoordelijkheden per taak.

Een logboek helpt aan te tonen dat u zorgvuldig werkt. Bij een NVWA-inspectie, een gemeentelijke controle of een arbeidsongeval kunt u laten zien dat u de zorgplicht voor veilige apparatuur en voedselveiligheid serieus neemt.

Kies voor periodieke keuringen een frequentie die bij het gebruik past: jaarlijks voor normale apparatuur, vaker bij intensief gebruik of verhuur. Plan herkeuring na reparatie of incident direct in. Houd voor vetkanalen minimaal één keer per jaar aan en maximaal 0,5 millimeter vet.

Neem in het plan de kaders op: Arbowet, NEN 3140, HACCP of hygiënecode, NEN-EN 1825-1 en -2, de Europese F-gassenverordening, Bbl en Drank- en Horecawet. Zo ziet u per apparaat welke wet, norm, instantie en frequentie geldt.

Voor elektrische keuringen hebt u een deskundig persoon nodig. Voor F-gassen een gecertificeerd bedrijf en monteur. Voor voedselveiligheid is de NVWA de toezichthouder; voor afvalwater beoordeelt het bevoegd gezag de voorzieningen; voor brandveiligheid controleren gemeente en brandweer.

Checklist voor een praktisch onderhoudsplan

Samenvatting: wat verplicht is en wat niet

Verplicht zijn een veilige en gezonde werkplek (Arbowet) en een voedselveiligheidsplan op basis van HACCP of een goedgekeurde hygiënecode. Verplicht is ook schoonmaak en zo nodig ontsmetting van alles wat met voedsel in aanraking komt. Daarnaast zijn preventiemaatregelen verplicht om vet in afvalwater te beperken.

NEN 3140 is niet wettelijk verplicht. Voor vetafscheiders en slibvangputten concretiseren NEN-EN 1825-1 en -2 de BBT voor afvalwater. Voor F-gashoudende koel- en vriesinstallaties gelden certificaat- en lekkagecontroleverplichtingen.

De wet noemt voor elektrische keukenapparatuur geen exacte keuringsfrequentie. Die hangt af van gebruik, risico en type apparaat. Voor vetkanalen geldt minimaal één keer per jaar reinigen en maximaal 0,5 millimeter vet; veel verzekeraars eisen een jaarlijks reinigingscertificaat.

De wetten zijn de Arbowet, de voedselveiligheidswetgeving, milieuregels, de Europese F-gassenverordening, het Bbl en de Drank- en Horecawet. De normen zijn NEN 3140, NEN-EN 1825-1 en -2, EN15780 en TR19. De NVWA, het bevoegd gezag, gemeente, omgevingsdienst, brandweer en verzekeraar zijn relevant.

Niet verplicht is een wettelijk verplichte NEN 3140-keuring of een exacte keuringsfrequentie voor elektrische apparatuur. Wel verplicht zijn veilige arbeidsmiddelen, voedselveilig werken, F-gaslekkagecontrole en preventie van vet in afvalwater.

Kerncijfers onderhoud en keuring